KURDICA - Die Kurdische Enzyklopdie  
  Willkommen Home |  ber Kurdica |  Gstebuch |  Sponsoren |  Feedback  
Suchen


Men

VER BI ETMOLOJY KIRMANCK (ZAZAK)

Malmsanij

Etmoloj lm ziwan myan de axk o, warey ey tesbtkerdi kok ekuyan (kelmeyan) o. "Etmoloj"yko bn esto ke namey xo bi fransk "tymologe populare", bi tirk "halk kkenblm" yan z "yanli kkenleme" yo; yan "etmolojyo a". Etmoloj lm u zanay ziwank ser o virazyno label etmolojyo a texmn u nezanye ser o virazyno. Semed etmolojy rast, zanay u muqayesekerdi weyan, leheyan u ziwanan cya-cyayan u xebata derg u dilaye lazim a.

Na humara Vatey de nuteyk Roan Lezgn esto. Roan nutey xo de end ekuyan kirmanck ser o vindeno u wazeno kok nan etmolojk bido zanay. Bguman nyet Roan nyetko ba o, label nyeto ba bes nyo. Fikr mi gore zaf n zehetan etmolojkan Roan a , eke ma ser o nvinder, wendox bi agahdaryan aan xapyno. No semed ra ez z wazena ekuyan "asnawer" (yzc, yzen), "alastin" (yalamak) u "riswa" (rsva)y ser o vindera.

1) asnawer (yzc, yzen)

Kirmanck (zazak) de, form cya-cyay na ekuye est: asnawer, esnawer, asnaber, aznaber, azneber.

ekuya "asnawer" hr pareyan ra virazyaya: a + sna + wer Nnan ra "a-" prefks (nek), "-wer" suffks (sonek) o. ekuya "sna" z esl xo de kar (fl) o. Ma kot (a) ra zan?

Tay ziwanan kanan (kehenan) hndo-ewropyan de prefks "a" u ekuya "sna" esta. Nimune:

sanskrtk (hindkya kane) de: sna, snati/snatah (yan "xo utene")
avestak (ziwan Avesta) de: sna (yan "utene"), snayeite (yan "xo utene")
rlandkya kane (rlandakya kehene) de: snaid (yan "utene")
swdkya kane de: sima (yan "asnaw kerdene")

Tay ziwanan hndo-ewropyan ewroyinan de z kok na ekuye mendo. Nimune:

osetk de: exsnun, exsnn (yan "utene")
ngilizk de: swim (yan "asnaw kerdene")
swdkya newa de: simma (yan "asnaw kerdene")
almank de: schwimmen (yan "asnaw kerdene")

Vera (muqabil) "asnaw"e, kirmanck de tay form cyay est:

asnaw, esnawi, isnawi, azne, azna.

Tay ziwanan u leheyan hndo-ewropyan ewroyinan de, vera na ekuye n ekuy est:

kurmanck (kirdask) de: ajne, some
pehlevk de: nap, nak
fariskya newa de: nav, nab, nah, nar, na; anav, anab, anah, ana
glek de: enew
mazenderan de: snu, seno.

Vera "asnawer" (esnawer, asnaber, azneber, azneber) kirmanck z merdim no (ekeno) n nimuneyan bido:

fariskya newa de: anaver, naver, nager, anager
kurmanck (kirdask) de: ajneber

Vera "asnawerey"/"azneberye" (esnawerey, aznaberye)a kirmanck de z merdim no n nimuneyan bido:

kurmanck (kirdask) de: ajneber, ajber, aber, sober, sobeber
fariskya newa de: naver, nager

Seke mi cor ra z nut, "-wer" "asnawer"/"esnawer" suffks o. No suffks, kok "ber" (berdene) ra yeno u manaya wayrbyayene yan z tewsfbyayene dano. Vera ney, pehlevk de "-war", "-wer"; farisk de "- ver" esto.

Mavaj farisk de bextever (wayr bext), namver (wayir namey, namedar), behrever, knever, tacver. Farisk de no suffiks ge-ge ekl "-ur" z gno (nimune: rencur, mozdur, destur).

No "-wer" kirmanck tay weyan kirmanck de se "-ber" mendo. Mavaj herunda "asnawer" u "esnawer" de weya Drsim de "azneber" yan z "aznaber" vajyno. Kurmanck (kirdask) de z no suffks "-ber" o (ajneber).

Bi kilmye, kirmanck de suffks "-wer" z "-ber" z esto. N her di z kirmanck y. Merdim no (ekeno) nnan ra yew terch biko. Kam terch beno? Krter n terch i y? N persan ser o z munaqee u pkerdi lazim o.

N qiseyan cornan ra fam beno ke "a+sna+wer"="asnawer" (esnawer, asnaber, azneber, azneber) keso ke wayr zanay asnaw (azne) o yan z bi asnaw (azne) yeno tewsfkerdene. Label gorey zanay mi, yo ke Roan Lezgn no xusus de vano a o; yan "a"y na ekuye "aw" ra, "sna"y na ekuye "jen" ra nno.

2) "alastin" (yalamak)

Vera na ekuye de kirmanck u kurmanck de n ekuy z est:

kirmanck (zazak) de: lstene, lsti, liti
kurmanck (kirdask) de: alastin, dalastin

Roan Lezgn gore "alastin" bi xo "lewsawitin"e ra yeno. Label agahdary crn nawnen (musnen) ke ekl kan na ekuye kokko muterek ra yeno ke te de "sawitin" in o. end hezar serr ra ver, ziwanan sanskrtk, fariskya kane, yunank u latnk de na ekuye b "sawitin" bya. Vera "lstene"ya (yalamak) kirmanck de tay ziwanan u leheyan hndo-ewropyan de n ekuy estby:

sanskrtk de: ldhi
fariskya kane de: lz
yunank de: leikho
latnk de: lngo
rlandkya kane (rlandakya kehene) de: ligim
swdkya kane: slikka, slekia
pehlevk de: lten, listen
fariskya newa de: lsden (ls + den), lten
armenk de: lizum, lzm
kurdkya senendec de: lsan, lsn, lstin
hewramk: lsey, ewelsey
swdkya newa de: slicka
fransk de: lcher
almank de: slicken, schlecken, lecken
ngilizk de: lick

ydo bno balk no yo ke ziwan erebk de z muqabil "alastin"a kurmanck de ekuya "el-lehs" (lehs) esta. Mavaj "alast" (bi tirk "yaladi") erebk de "lehse" yo u seke aseno na ekuya erebk z "alastin"a kurmanck manena. Pmendi na ekuya kurdk u erebk ser o z vinderti lazim o. unk heme ziwan ke mi cor ra se nimune nut, ziwan hndo-ewrop y label erebk ziwanko sam yo.

3)"riswa" (rsva)

Na ekuye bi xo di ekuyan ra virazyaya. N di ekuy, kirmanckya (zazakya) ewroyine de "r"/"ri" (yz, surat) u "sya" (kara) y. Gelo n di ekuy ziwan u leheyan bnan hndo-ewrop de i tewir by?

a)
kirmanck (zazak) de: r, ri
avestak (ziwan Avesta) de: reode
pehlevk de: rod
fariskya newa de: ruy, ru
kurmanck (kirdask) de: ru
kurdkya senendec de: ru
hewramk de: ruwe

b)
kirmanck (zazak) de: sya, ya, a
sanskrtk de: sa
avestak (ziwan Avesta) de: syave
fariskya kane de: sa
rlandkya kane (rlandakya kehene) de: swart
swdkya kane de: svarter
pehlevk de: syah, syak, sya
fariskya newa de: syah, syeh
armenk de: sev
beluck de: syah
osetk de: seu
glekk de: se
semnank de: sa
kurdkya senendec de: sya
hewramk de: syaw
swdkya newa de: svart
almank de: schwarz
ngilizk de: swarth (yan "asmer"/"esmer")

Roan Lezgn z nuseno ke kok ekuya "riswa"y di eku y. Label gorey ey, "riw"+"siya"=riwsiya=riswa byo. No zeh mi r maqul nno. i r "riw"?

Seke mi cor ra z nut, wina fam beno ke "r"/"ri" u "sya" ra "riswa" virazyayo label form vern n "sya"y sen bi? Ez bi xo zaf emn nya.

Gelo "ri+sya"="risya" bi u dima "Y"ya ekuya "risya"y bye "W" u na ekuye bye "riswa"? Beno ke wina bo, unk zaf cayan de ewro kirmanc (zazay) herunda "riswa"y de van "rsya" (yan z "risya", "risya", "rya"). Label beno ke "ri" u formk bn ekuya "sya"y yo ke te de veng "V"/"W"y esto ra ekuya "riswa"y virazyo (ma ferz bik "ri" u "syave"y Avesta, yan z "ri" u syaw" hewramk yan z "ri" u form "swart"). Seke aseno (haseno) forman crnan de "V" yan z "W" esto:

avestak (ziwan Avesta) de: syave
rlandkya kane (rlandakya kehene) de: swart
swdkya kane de: svarter
armenk de: sev
osetk de: seu
hewramk de: syaw
swdkya newa de: svart.

Bguman n farazye y. Ewro vera ekuya "riswa"y, farisk u kurdk
de n form est:

fariskya newa de: rosva
kirmanck (zazak) de: rsya, risya, risya, rya, riswa
kurmanck (kirdask) de: riswa
kurdkya senendec de: risuwa
hewramk de: risuwa (*).

(*) Mi semed agahdaryan cornan n ferhengan ra z stfade kerd: Muhemmed Huseyn bin Xelef Tebrz mutexellis be Borhan, Borhan Qati,
Tehran, 1362, c. A-S, r. 45; c. fi-L, r. 1298, 1895, 1921; c. M-Y, r. 2262
Delamarre, X., Le Vocabulaire indo-europen, Paris, 1984, r. 282
em, Munzur, Ferheng Kurdi-Tirki (Zazaki), (1994)
Gewran, El Seydo, Ferhenga Kurd Nujen, Emman, 1985, r. 28
brahmpor, Dr. Muhemmed Teq, Vajenamey Fars-Kord (Senendec- Ewram-Kordy mal)
kun Zya, Gencinei Gftar Ferheng Ziya, 1967, r. 60
Zlan, Reo, Svensk-kurdiskt lexikon (Nordkurdiska), SiL, Stockholm, 1989

Publiziert am: Samstag, 18. Juli 2009 (5755 mal gelesen)
Copyright © by KURDICA - Die Kurdische Enzyklopdie

Druckoptimierte Version  Artikel einem Freund empfehlen

[ Zurück ]


Die Artikel sind geistiges Eigentum des/der jeweiligen Autoren,
alles andere © 2008 - 2017 by KURDICA - Die Kurdische Enzyklopdie
Seitenerstellung in 0.0303 Sekunden, mit 14 Datenbank-Abfragen | Kurdistan Online Magazin